Edebiyat Notları – Divan ve Halk Edebiyatında Nesir – Melik Fırat İLHAN

0
338
edebiyat notları

4. BÖLÜM: Divan ve Halk Edebiyatında Nesir

A. Divan Edebiyatında Nesir

A.1. Divan Nesrinin Özellikleri

  • Divan edebiyatında nesir, şiirden daha az gelişmiştir. Bunda düz yazının edebi ürün sayılmamasının etkisi de büyüktür.
  • İçerikten (düşünce vs.) çok söyleyiş güzelliğinin ön planda olduğu Divan nesrinde cümle bütünlüğüne önem verilmemiş, oldukça uzun cümleler kurulmuştur.
  • Arapça ve Farsça tamlamalar, sözcükler çok kullanılmıştır.
  • Söyleyiş güzelliği için secilerden (düzyazıda uyak) çok yararlanılmış, noktalama işaretleri kullanılmamıştır.
  • Divan nesri üslup özelliklerine göre üçe ayrılır.

Sade Nesir: Tefsirler (Kuran yorumları), hadis (Hz. Muhammed’in sözleri) kitapları, menkıbeler gibi dini eserlerle masallar, hikaye kitapları, Evliya Çelebi Seyahatname’si sade bir üslupla yazılmıştır.

Orta Nesir: Öğretici bir amacı olan bilim ve kültür eserlerinin çoğu orta nesir özelliği taşır. Katip Çelebi’nin Cihannüma’sı ve Seydi Ali Reis’in Miratü’l Memalik’i, Naima Tarihi gibi pek çok önemli eser orta nesir özelliği gösterir.

Süslü Nesir: Güç anlaşılan bir ifadeyle yazılan bu nesirlerde söz oyunları, seci ve aliterasyonlar çok kullanılır. Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamaların çok gereksiz kullanıldığı bu nesrin örneklerini halkın anlaması mümkün değildir. Sinan Paşa’nın Tazarruname’si ile Veysi ve Nergisi’nin eserleri bu nesrin en uç örnekleridir.

A.2. Divan Edebiyatının Önemli Nesir Türleri

Tarih: Olayların, fetihlerin tarihini anlatan eserlerdir. Âşıkpaşazade ve Naima Tarihleri önemli örneklerdir.

Tezkire: Çeşitli sınıftan meşhur insanların biyografilerinin olduğu eserlerdir. En önemlileri bir çeşit antoloji sayılabilecek şuara (şairler) tezkireleridir. İlk şuara tezkiresi Ali Şir Nevai’nin Mecalis’ün Nefais adlı eseridir.

Münşeat: Mektupların toplandığı eserlerdir.

Surname: Büyük düğün ve eğlence törenlerinin anlatıldığı eserlerdir.

Seyahatname: Gezi yazılarının olduğu eserlerdir. En önemlisi Evliya Çelebi’nin bir dünya klasiği olan Seyahatname’sidir.

Sefaretname: Osmanlı Devleti’nin resmi sefirlerinin (elçiler) gittikleri yerlerde gördüklerini, izlenimlerini anlattıkları eserlerdir. Yirmisekiz Çelebi Mehmet’in “Fransa Sefaretnamesi” bu türün önemli bir örneğidir.

Siyasetname: Devlet adamlarına öğüt vermek amacıyla yazılan eserlerdir.

Kısas-ı Enbiya: Peygamberlerle ilgili bilgiler içeren eserlerin genel adıdır.

Siyer: Peygamberimizin hayatı ve mücadelelerinin anlatıldığı eserlerdir.

B. Halk Edebiyatında Nesir
  • Halk edebiyatında nesir, nazımla iç içe gelişmiştir. Nazım türlerinde olduğu gibi nesir türlerinde de sözlü anlatım ve sade dil egemendir.
  • Halk edebiyatının en önemli nesir türleri destanlar, masallar ve halk hikayeleridir.

B.1. Halk Hikayeleri

  • Sevgi ve kahramanlık konularının işlendiği hikayelerde nazım, nesir iç içedir.
  • Kişiler gerçek yaşamdakilere yakındır, olağanüstülükler çok az kullanılmıştır.
  • Yalın dilin kullanıldığı hikayeler, oluştukları çağdaki sosyal yapıyı ve iç mücadeleleri yansıtır.
  • Hikaye anlatıcıları, okur-yazar ve yarı kültürlü kişilerdir. Bunlar hikayeleri saz çalarak ve bazı taklitler yaparak anlatırlar.
  • En ünlü halk hikayeleri Dede Korkut Hikayeleri‘dir. Bazı hikayelerde işlenen konular Divan edebiyatıyla aynıdır. (Yusuf ve Züleyha, Leyla ve Mecnun gibi)

“Edebiyat Notları yayın hakları Fırat Hoca Kitapları’na aittir. 5846 ve 2936 sayılı telif hakları yasası gereğince, tamamının veya herhangi bir bölümünün  yayıncısının izni alınmadan; elektronik, mekanik, fotokopi, faksimile ve herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması veya depolanması yasaktır.”

[Toplam:2    Ortalama:3/5]

CEVAP VER

Yorum
Lütfen isminizi girin