Edebiyat Notları – Sanat ve Şiir Bilgisi – Melik Fırat İLHAN

0
205
edebiyat notları

5. Ünitede sanat ve şiir türleri ele alınır. Sanat türleri; işitsel, görsel ve dramatik olarak kendi içinde üçe ayrılır. Şiir türleri ise işlenen konulara göre gruplandırılır. Epik, lirik, pastoral, didaktik, satirik  bilinen şiir türleridir.

5. ÜNİTE: SANAT VE ŞİİR BİLGİSİ

1. BÖLÜM: SANAT VE ŞİİR TÜRLERİ

A. Sanat Bilgisi – Türleri
  • Bir duygu, düşünce, tasarı, güzellik vb. konuların anlatımında kullanılan yöntemlere veya bu anlatımın sonunda ortaya çıkan üstün yaratıcılığa sanat denir.
  • İnsanda coşku, zevk ve hayranlık uyandıran sanatlara güzel sanatlar denir.

A.1. İşitsel (Fonetik) Sanatlar: 
Sesi ve sözü işleyip biçimlendiren sanatlardır. Bu sanatlar müzik ve edebiyattır.
A.2. Görsel (Plastik) Sanatlar:
Maddeyi işleyip biçimlendiren sanatlardır. Bu sanatlar mimari, heykel, resim ve hat(kaligrafi)tır.
A.3. Dramatik (Ritmik) Sanatlar: 
Hareketi biçimlendiren sanatlardır. Bu sanatlar tiyatro, sinema, dans, bale ve operadır.

B. Şiir Türleri
  • Şiir türleri şiirde işlenen konulara göre gruplandırılır.

B.1. Epik Şiir

  • Savaş, kahramanlık, yiğitlik gibi konuları işleyen şiirlerdir.
  • Destan, koçaklama, varsağı, kaside epik şiir yazılan nazım biçimleridir.

B.2. Lirik Şiir

  • Aşk, hüzün, özlem, ölüm gibi duyguları işleyen şiirlerdir.
  • Koşuk, sagu, koşma, ağıt, ilahi, gazel, mersiye, şarkı, sone bu tür şiirlerde en çok tercih edilen nazım biçimleridir.

B.3. Pastoral Şiir

  • Çoban ve köy hayatı ile her tür doğa güzelliğini ve bunlara duyulan özlemleri işleyen şiirlerdir.
  • Batı edebiyatında doğrudan kır hayatını işleyen pastoral şiirlere idil; birkaç çobanın kır hayatı veya aşk gibi duygusal konularda karşılıklı konuşmalarını işleyen pastoral şiirlere eglog denir. Bir çoban öldüğünde onun ardından arkadaşlarının söylediği ağıtlara eleji denir.
  • Bu türün edebiyatımızdaki ilk örneği Abdülhak Hamit’in Sahra şiiridir. Kemalettin Kamu, Cahit Külebi, Bedri Rahmi Eyüpoğlu bu türde güzel şiirler yazmışlardır.

B.4. Didaktik Şiir

  • Belli konularda bilgi veren, öğretici yanı ağır basan şiirlerdir.
  • Mani, destan, devriye, hikmet, mesnevi, terkib-i bent, tercih-i bent didaktik şiire uygun nazım biçimleridir.
  • Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig, Edip Ahmet Yükneki’nin Atabetü’l Hakayık, Âşık Paşa’nın Garipname, Nabi’nin Hayriye ve Hayrabad, Ziya Paşa’nın Terkib-i Bent, Tevfik Fikret’in Şermin adlı eserleri Türk edebiyatında bu tür şiirlerin önemli örneklerindendir.
  • Fabllarda da didaktik şiir örneği olarak değerlendirilebilir.
    Fabl: İnsan dışındaki varlıkları insanlara ibret dersi vermek için konuşturarak yazılan manzum didaktik hikayelere de fabl denir. Bu türün dünyadaki en ünlü isimleri Aisopos (Ezop) ve La Fontaine’dir. Şeyhi’nin Harnamesi de fabl örneğidir; ancak bu eserde satirik şiir özellikleri ağır basmaktadır.

B.5. Satirik Şiir

  • Kişilerin, toplumun, çevrenin komik veya bozuk yönlerini alaylı bir dille işleyen şiirlerdir.
  • Bu tür şiirlere Âşık edebiyatında taşlama, Tekke edebiyatında şathiye, Divan edebiyatında hiciv, Batı edebiyatında satir denir.
  • Şeyhi’nin Harname, Fuzuli’nin Şikayetname, Nefi’nin Siham-ı Kaza, Ziya Paşa’nın Zafername adlı eserleri bu tür şiirlerin edebiyatımızdaki en ünlü örnekleridir. Bağdatlı Ruhi de bu türde başarılı şiirler yazmıştır.

B.6. Dramatik Şiir

  • Böyle bir şiir türü yoktur. Eski Yunan tiyatrosunda oyuncular sahnede söyleyeceklerini kolay ezberlesinler diye metinler manzum halde yazılırmış. Buradan hareketle bu metinlere dramatik şiir diyenler çıkıyor. Tragedya, komedya ve dramlar dramatik şiir türleridir. (Bu türlerin ayrıntılı bilgisi için göstermeye bağlı edebi metinler bölümünü inceleyebilirsiniz.)

“Edebiyat Notları yayın hakları Fırat Hoca Kitapları’na aittir. 5846 ve 2936 sayılı telif hakları yasası gereğince, tamamının veya herhangi bir bölümünün  yayıncısının izni alınmadan; elektronik, mekanik, fotokopi, faksimile ve herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması veya depolanması yasaktır.”

[Toplam:1    Ortalama:5/5]

CEVAP VER

Yorum
Lütfen isminizi girin