Fiil – Ek Fiil – Melik Fırat İLHAN

0
346
edebiyat notları

Fiiller dilin kraliçe sözcükleridir. En zengin sözcük türüdür, diğer sözcük türleri fiillerden her zaman yardım alır. İsimlerin çoğu fiillerden türetilir. İhtiyaç olursa onlar isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılır. Kısaca fiil olmadan dil olmaz çünkü eylem olmadan hayat olmaz.

5. ÜNİTE: SÖZCÜK TÜRLERİ

1. BÖLÜM: ASIL SÖZCÜKLER

B. Fiiller (Eylem) 

B.1. ve B.2. Konuları: Fiil Türleri ve Fiil Kipleri
B.3. B.4. ve B.5. Konuları: 
Çekimli Fiil, Birleşik Fiil, Fiil Kiplerinde Anlam Kayması

B.6. Ek Fiil (i-) 

  • 1. Görev : Fiillerin ikinci kip ve ken ekini
  • 2. Görev : İsim soylu sözcüklerin kip ve ken ekini almalarını sağlayan aracıdır. 
  • Ek fiil çekimleri şöyledir: 
i-miş  geçmiş zamanın rivayeti i-se şart
i-di  geçmiş zamanın hikayesi  

i-ken 

sözcüğe bağlı

zaman (güzel-ken)

i-dir  geniş zaman (İsimlerde genelde düşer.)
  • Ek fiilin fiil ve isim çekimleri aşağıdaki gibidir: 
Fiil Çekimleri İsim Çekimleri
al-acak i-miş  alacak-mış  güzel i-miş  güzel-miş 
al-acak i-di  alacak-tı  güzel i-di  güzel-di 
al-acak i-dir  alacak-tır  güzel i-dir  güzel-dir 
al-acak i-se  alacak-sa  güzel i-se  güzel-se 
al-acak i-ken  alacak-ken  güzel i-ken  güzel-ken
  • Ek fiilin isimlere gelen geniş zaman eki (-dır) söyleyiş güzelliği için genelde düşer. 

Örnek -1 

*** En sevdiğim mevsim ilkbahar (-dır).
*** Nasılsın (-dır), iyi misin (-dir)?
*** Ben Türkçe öğretmeniyim (-dir).

NOT: Ek fiilin geniş zaman ekinin (-dır) düşmesi cümlede ek fiil olma-dığı anlamına gelmez. Böyle cümlelerde ek fiilin varlığını anla-mak için cümlenin sonuna -dır konur, dır gelebiliyorsa cümlede ek fiil vardır ve cümle bitmiştir. 

  • Ek fiil yapım eki olmadığı için eklendiği isimler, fiil olmaz !!! 

Örnek – 2

*** En sevdiği mevsim sonbahar-dı. (Bu cümlede ek fiil, sonbaharı fiilleştirmemiş; çekimlemiştir.)

  • Ek fiil alan fiiller, birleşik yapılı fiil değil, birleşik kipli fiil olur. 

Örnek – 3

*** Gelmişti, biliyordu sözcükleri birleşik yapılı değil, birleşik kiplidir.

  •  Ek fiil alan fiil ve isimler imiş, idi, dir çekimiyle temel cümle; ise ve iken çekimiyle yan cümle olur. 
Temel Cümle Yan Cümle
al-acak-mış  karlı-y-mış  al-acak-sa  karlı-y-sa 
al-acak-tı  karlı-y-dı  al-acak-ken  karlı-y-ken 
al-acak-tır  karlı (-dır)
  • Ek fiilin imiş, ise vb. biçimleri az kullanılır. Böyle kullanılması anlatım bozukluğu veya yazım yanlışına yol açmaz. 

Örnek – 4

*** Keyfi yerinde ise bizimle gelecek imiş.

“Türkçe Notları yayın hakları Fırat Hoca Kitapları’na aittir. 5846 ve 2936 sayılı telif hakları yasası gereğince, tamamının veya herhangi bir bölümünün  yayıncısının izni alınmadan; elektronik, mekanik, fotokopi, faksimile ve herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması veya depolanması yasaktır.”

[Toplam:3    Ortalama:5/5]

CEVAP VER

Yorum
Lütfen isminizi girin