Fiil – Fiil Türleri ve Fiil Kipleri – Melik Fırat İLHAN

0
364
edebiyat notları

Fiiller dilin kraliçe sözcükleridir. En zengin sözcük türüdür, diğer sözcük türleri fiillerden her zaman yardım alır. İsimlerin çoğu fiillerden türetilir. İhtiyaç olursa onlar isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılır. Kısaca fiil olmadan dil olmaz çünkü eylem olmadan hayat olmaz.

5. ÜNİTE: SÖZCÜK TÜRLERİ

1. BÖLÜM: ASIL SÖZCÜKLER

B. Fiiller (Eylem)

  • Varlıkların hareketlerini tanıtmak için kullanılan sözcüklerdir.
  • Fiiller dilin kraliçe sözcükleridir. En zengin sözcük türüdür, diğer sözcük türleri fiillerden her zaman yardım alır. İsimlerin çoğu fiillerden türetilir. İhtiyaç olursa onlar isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılır. Kısaca fiil olmadan dil olmaz çünkü eylem olmadan hayat olmaz.
  • Fiiller dört ana başlıkta incelenir:

B.1. Fiil Türleri

B.1.a. İş (kılış) Fiilleri

  • Kişinin iradesine bağlıdır. Etkin (aktif) hareketleri belirtir.

Örnek – 1

*** koş-, yürü-, oyna-, yaz-, dans et- vb.

B.1.b. Durum Fiilleri

  • Kişinin iradesine bağlıdır. Durağan (pasif) hareketleri belirtir.

Örnek – 2

*** bekle-, dur-, bak-, dinle-, seyret- vb.

B.1.c. Oluş Fiilleri

  • Kişinin iradesine bağlı değildir. Eylem hemen olmaz, bir süreçte gerçekleşir.

Örnek – 3

*** büyü-, öl-, uza-, acık-, karar- vb.

NOT : Fiil türleri incelenirken fiilin çatısına bakılmaz. Fiilin geçişlilik durumunun, fiil türüyle ilgisi yoktur.

B.2. Fiil Kipleri

  • Fiillere zaman (haber) veya tasarlama (dilek) anlamı kazandıran çekim ekleridir.

B.2.a. Zaman (Haber) Kipleri

  • Fiillere zaman anlamı kazandıran çekim ekleridir.
Geçmiş Zamanın 

Rivayeti: -mış 

Fiile başkasından duyulma anlamı kazandırır. bil-miş 
Geçmiş Zamanın 

Hikayesi: -dı 

Fiilin yapıldığına tanıklık etme anlamı kazandırır. al-dı 
Şimdiki Zaman: -yor  Yapılmakta olan fiili belirtir. bakı-yor 
Gelecek Zaman: -ecek  Fiilin sonraki zamanda yapılacağını belirtir. yap-acak 
Geniş Zaman Olumlu: -r 

Geniş Zaman Olumsuz: -z 

Fiilin her zaman yapıldığını belirtir. gel-ir,

gelme-


B.2.b. Tasarlama (Dilek) Kipleri

  • Fiile tasarlama anlamı kazandıran çekim ekleridir.
İstek Kipi: -a  Fiile istek anlamı kazandırır. yaz-a-lım
Gereklilik Kipi: -alı  Fiile gereklilik anlamı kazandırır. oku-malı-sın
Koşul Kipi:-sa  Fiile koşul anlamı katar. çalış-sa-k


Örnek – 1

  •  Emir kipi yoktur çünkü emrin kipe ihtiyacı yoktur.
  •  Fiillerin emir çekimi olur: yap (sen, 2. tekil), yap-sın (o, 3. tekil) yapın, yapınız (siz, 2. çoğul), yap-sınlar (onlar, 3. çoğul)

Konunun Devamı: Çekimli Fiil, Birleşik Fiil ve Fiil Kiplerinde Anlam Kayması

“Türkçe Notları yayın hakları Fırat Hoca Kitapları’na aittir. 5846 ve 2936 sayılı telif hakları yasası gereğince, tamamının veya herhangi bir bölümünün  yayıncısının izni alınmadan; elektronik, mekanik, fotokopi, faksimile ve herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması veya depolanması yasaktır.”

[Toplam:2    Ortalama:5/5]

CEVAP VER

Yorum
Lütfen isminizi girin