Türkçe Notları – Kökler

0
81
edebiyat notları

A. KÖK

  • Sözcüğün anlamlı en küçük parçasıdır. Türkçede isim ve fiil kökü olmak üzere iki tür kök vardır. Bazı sözcükler hem isim hem fiil kökü olarak kullanılabilir. Bunlara ortak veya sesteş kök denir.

A.1. İsim Kökü

  • Hareket belirtmeyen sözcük kökleridir.
    Örnek – 1
    ◆ zeka, insan, vicdan, devlet, çikolata
  • İsim soylu sözcük (sıfat, zamir, edat vb.) kökleri de isim köküdür.
    Örnek – 2
    ◆ iyi, biz, az, gibi, ve, hey, kim
  • Doğadaki seslerin taklidinden oluşan yansıma sözcük kökleriyle yabancı dillerde türemiş ve birleşmiş sözcükler de Türkçede isim kökü kabul edilir.
    Örnek – 3
    ◆ hor, cız, şak, tü, fış, gür, çın, düt
    Not: Öt- ve kişne- yansıma sözcük değildir; kuştan öt, attan kiş sesi çıkmaz.
    ◆ cumhuriyet, hatıra, sosyoloji, otomobil

A.2. Fiil Kökü

  • Hareket belirten, sonuna mak-mek eki getirilebilen köklerdir. Fiil köküne fiilin mastar hali de denir. “mek” eki sözcüğe kafadan getirilir, yazılırsa sözcük gövde olur.
    Örnek – 4
    ◆ yürü-, otur-, konuş-, bağır-
  • “mek” eki sözcüğe kafadan getirilir, yazılırsa sözcük gövde olur.
    Örnek – 5
    ◆ Oturmak, kalkmak, yürümek, koşmak sözcükleri kök değil, gövdedir.

A.3. Ortak Kök 

  • Aralarında anlam ilişkisi olup hem isim hem fiil türünde kullanıla- bilen köklerdir.
    Örnek – 6
    ◆ Sana güvenim (güven -> isim kökü)
    ◆ Sana her zaman güvenirim. (güven -> fiil kökü)
  • Türkçede çok kullanılan ortak kökler şunlardır.
    Örnek – 7                                                                                                                   ◆ barış, barış-; boya, boya-; damla, damla-; dik, dik-; ekşi, ekşi-; eski, eski-; göç, göç-; güreş, güreş-; sıva, sıva-; kuru, kuru-; küs, küs-

A.4. Sesteş Kök

  • Aralarında anlam ilişkisi olmadan hem isim hem fiil türünde kullanılabilen köklerdir.
    Örnek – 8
    ◆ Bana bin lira verdi. (bin → isim kökü)
    ◆ Haftada üç gün ata binerim. (bin- → fiil kökü)
  • Bütün sesteş sözcükler sesteş kök değildir.
    Örnek – 9
    ◆ İçilen sıvı anlamındaki çayla, küçük ırmak anlamındaki çay sözcükleri sesteştir ama ikisi de isim olduğu için sesteş kök değildir.
  • Türkçede çok kullanılan sesteş kökler şunlardır.
    Örnek – 10
    ◆ aç, aç-; ak, ak-; al, al-; bin, bin-; dal, dal-; diz, diz-; düş, düş;
    gül, gül-; in, in-; kır, kır-; saç, saç-; uç, uç-; yan, yan; yat, yat-; yaz, yaz-; yol, yol-; yüz, yüz-

“Türkçe Notları yayın hakları Fırat Hoca Kitapları’na aittir. 5846 ve 2936 sayılı telif hakları yasası gereğince, tamamının veya herhangi bir bölümünün  yayıncısının izni alınmadan; elektronik, mekanik, fotokopi, faksimile ve herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması veya depolanması yasaktır.”

[Toplam:1    Ortalama:5/5]

CEVAP VER

Yorum
Lütfen isminizi girin