Litvanya’da Nazilerin Arşivlettiği Yahudi Belgeleri Bulundu

0
258
yahudi belgeleri bulundu

Litvanya’da Nazilerin Arşivlettiği Yahudi Belgeleri Bulundu.

İkinci Dünya Savaşı yıllarında Litvanya’yı işgal edip uzun bir süre yöneten Nazi Almanya’sı açık olan Holokost katliamlarının yanı sıra daha ürkütücü ve garip davranışlarda bulunmuşlar. Günümüzde ortaya çıkan belgelere göre Naziler, Litvanya’daki İbranice kitap ve belgeleri yok etmeye çalıştıkları bir ulusa, referans olması için depolamışlar. İşin daha da ilginç yanı bu belgelerin en değerli olanlarını sınıflandırmaları için Yahudi şair ve entelektüelleri kullanmış olmaları. Yahudi entelektüeller, Vilnius şehrindeki en büyük Yahudi kütüphanesini araştırmaları için görevlendirilmiş ancak bunun yanında binlerce makale, dergi, kitap ve diğer çeşitli belgeleri yok olmamaları için saklamışlardır.

yahudi belgeleri kilise

1991 yılında, bu koleksiyonun çoğunluğu Vilnius’ da bulunan eski bir kilisenin alt katlarında keşfedilmiş ve Yahudi tarihine ışık tutan kaynaklar olarak değerlendirilmiştir. Ancak kısa bir süre önce New York şehrinde bulunan YIVO Yahudi Araştırma Enstitüsüne, yani Vilnius’ da bulunan kütüphanenin yasal devamı, Litvanyalı yetkililer tarafından toplam 170.000 sayfadan oluşan yeni bir koleksiyonun bulunduğu bildirilmiştir. Bu belgelerin daha da değerli olduğu düşünülüyor. Bulunan belgelerin envanteri şöyle:

  • Chaim Grade tarafından beş tane defter üzerine yazılmış şiirler
  • Sholem Aleichem tarafından yazılmış iki mektup
  • Marc Chagall tarafından yazılmış bir kartpostal
  • Abraham Sutzkever tarafından yazılmış Nazi işgalini betimleyen on şiir
  • Sherlock Holmes dahil yaygın romanların İbranice çevirileri.

Yahudi tarihinin en önemli araştırmacılarından biri olan Profesör David Fishman, bu koleksiyonun Yahudiler için altından daha değerli olduğunu söylüyor. Bu koleksiyon arasından seçilen on belge 24 Ekim’de YIVO’nun ana binasında sergilendi. YIVO’nun müdürü Jonathan Brent, ekibinin daha çok dünya çapında ünlü eserlerin çevirileri ile Yahudi takvimlerine ve 1933 yılında bir ilkokul öğrencisinin yazdığı günlüğe ilgi duyduğunu söylüyor. Brent’ in ekibi bu eserlerin o dönemde Yahudi kültürünün merkezi olan Doğu Avrupa’da Yahudilerin günlük yaşamına ışık tuttuğunu belirtiyor.

yahudi belgeleri örnek

Belgelerin kendilerinden daha ilginç olan durum ise bu belgelerin nasıl kurtarıldığıdır. Nazi Almanya’sı 1941’den 1944’e kadar süren işgallerinde Litvanya’nın Yahudi koleksiyonlarını toplamak için aşırı biçimde uğraşmışlar. Uğraşlarının odağı, özellikle 1925’ten 1940’a kadar Doğu Avrupa’nın en büyük Yahudi kütüphanesi orijinal YIVO olmuştur. Buna rağmen Naziler ele geçirdikleri belgelerin yaklaşık üçte birini Yahudi halkının araştırılması için saklamış ancak yine de Yahudilere soykırım fikirlerini durdurmamışlardır. 4 yıllık işgal sırasında Litvanya’nın 160.000 kişilik Yahudi nüfusunun yüzde doksanı öldürülmüştür.

Naziler belgeleri analiz etmek için Yidiş dilini bilen kişilere ihtiyaç duyduklarından Vilnius gettosunda yaşayan Sutzkever dahil kırk kişiyi köle olarak çalıştırmıştır. İdam tehdidi altındaki bu “Kağıt Mangası” binlerce belgeyi ve kaynağı saklayıp kurtarmışlardır.

Sovyet Kızıl Ordusu, Nazileri Litvanya’dan çıkardığında Sutzkever bu belgelerin bir bölümünü gizlice New York’a taşımıştır. Bunun yanı sıra bir kütüphane görevlisi olan Antanas Ulpis, Sovyetler etnik bağlılığa yol açan belgeleri istemediğinden belgeleri Aziz George Kilisesinin bodrumuna saklayıp Sovyet Gizli Polisi NKVD’ den korumuştur.

Belgelerin büyük bir kısmı -toplamda 250.000 sayfa- Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra ortaya çıkarılmıştır. Geçen sene kilisenin bodrumundaki tüm belgeler Litvanya’nın Mazvydas Ulusal Kütüphanesine taşınmış ve Mayıs 2017’de kütüphane yetkilileri YIVO Müdürü Brent’e yeni koleksiyon olduğu haberini vermişlerdir. Bu belgelerin değerinin bu kadar uzun süre fark edilememesinin nedeninin ise kütüphane görevlilerinin Yidiş veya İbranice bilmemesi olduğu düşünülüyor.

Litvanya tüm Yahudi belgelerini ulusal arşivine alıp New York’a teslim etmemeyi seçti ancak YIVO yetkililerinin bu belgeleri dijital ortama geçirmesine ve bir haftalığına sergilemesine izin verdi. Fishman, tüm belgeleri analiz ve dijitalize etmenin yıllar süreceğini söylüyor.

Belgeleri kurtaran ekibin çoğunun savaştan sağ çıkamaması üzücü. Kırk kişilik ekibin otuz dört üyesi çeşitli nedenlerden, çoğunluğu Treblinka çalışma kampında ölmüş. Sutzkever’in yakın arkadaşı ve ekibin liderlerinden Kaczerginski 1954’de bir uçak kazasında ölmüş. Sutzkever ise İsrail’de ünlü bir şair olarak yaşamış ve 2010 yılında 96 yaşında hayatını kaybetmiştir. Belgeleri kiliseye saklayan Ulpis ise 1981 yılında doğal nedenlerden ölmüştür.

Kaynak: New York Times

Çeviri: DELİ Bilim & Sanat Lise 1. Sınıf Öğrencisi Oral GÜRSOY

Haberin İngilizcesi için www.deli.com.tr

[Toplam:9    Ortalama:4.3/5]

CEVAP VER

Yorum
Lütfen isminizi girin